АЛАРМАНТНИ ПОДАТОЦИ: Македонија далеку од европските стандарди за превенција на рак на грлото на матка

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

МАКЕДОНИЈА

АЛАРМАНТНИ ПОДАТОЦИ: Македонија далеку од европските стандарди за превенција на рак на грлото на матка

29 април 2026

• од Темелко Тошев

Додека светот се движи кон целосно искоренување на смртноста од рак на грлото на матката, Северна Македонија се соочува со сериозен застој. Наместо напредок, земјата бележи негативни трендови кои нè ставаат на врвот на листата по смртност и новозаболени во Европа.

Според најновата анализа на Здружението за еманципација, солидарност и еднаквост на жените (ЕСЕ), државата е далеку од исполнување на целта на Светската здравствена организација (СЗО) – опфат од 70% на жените со скрининг до 2030 година.

Поразителни бројки: Скринингот во опаѓање

Иако националниот план предвидува 75% од жените на возраст од 21 до 59 години да бидат прегледани во циклус од три години, реалноста на терен е драстично поинаква:

Опфат: Во периодот 2023–2025 година, скрининг бил извршен кај само 32% од жените (околу 149.000 лица).
Трендот: Бројот на опфатени жени, наместо да расте, секоја година опаѓа.
Регионална споредба: Словенија постигнува опфат од 71%, што директно се рефлектира врз ниската стапка на смртност во таа земја.

Највисока стапка на заболени во Европа

Ниското ниво на превенција резултира со алармантен пораст на дијагностицирани случаи. Во 2023 година се регистрирани 327 нови случаи, што е пораст во однос на 2022 година (289 случаи).

„Македонија има стапка која е речиси пет пати повисока од Грција и Италија, три пати повисока од Словенија и двојно поголема од Србија“, посочува Борјан Павловски од ЕСЕ.

Во периодот од 2017 до 2023 година, оваа болест одзеде 540 животи. Тоа значи дека во просек 70 жени годишно умираат од рак кој може да се спречи доколку се открие навреме.

Зошто системот потфрла?

Анализата на ЕСЕ лоцира неколку клучни „тесни грла“ во здравствениот систем:

Недостиг на кадар: Во дури 40 општини во Македонија воопшто нема матичен гинеколог, што го прави скринингот недостапен за илјадници жени.
Финансии и нетранспарентност: Државата не издвојува доволно средства, а Министерството за здравство во последните две години не објавува јасни податоци за тоа колку точно пари се трошат за оваа намена.
Застарена методологија: Македонија сè уште примарно се потпира на ПАП тестот (со 20% можност за грешка), додека светските препораки се насочени кон ХПВ тестирање, кое има прецизност од 99%.
Слаба едукација: Недостасуваат системски кампањи за информирање на жените за важноста на превентивните прегледи.

Решението е во промена на стратегијата

Ракот на грлото на матката е четврти најчест рак кај жените, но е целосно излечив доколку се дијагностицира во рана фаза. ЕСЕ и партнерските организации апелираат на итна промена на методологијата, зголемен буџет и обезбедување на гинеколошки услуги во секоја општина.

Овие активности се дел од поширокиот проект „Унапредени здравствени права на девојките, жените и ранливите групи”, поддржан од Владата на Швајцарија преку Цивика мобилитас, а го спроведуваат ХЕРА, ЕСЕ, „Заедно Посилни“ и Иницијативата за правата на жените од Шуто Оризари.