Бугарија развива сопствени дронови со вештачка интелигенција

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

СВЕТ

Бугарија развива сопствени дронови со вештачка интелигенција

25 април 2026

• од Димитар Стојановски

Бугарските компании „Оптикс“ и „Фрага Х“ го продлабочуваат стратешкото партнерство со цел развој на целосно бугарски дизајнирани и произведени беспилотни системи за одбрана, безбедност и автономно набљудување. Соработката ги обединува искуството на „Фрага Х“ во развојот и управувањето со беспилотни летала со долгогодишната експертиза на „Оптикс“ во прецизна оптика, електрооптични и термовизиски системи.

Според Владимир Чолаков од „Оптикс“, партнерството овозможува постојните платформи на „Фрага Х“ да се трансформираат во високо ефикасни системи за непрекинато набљудување. Компанијата развива мултисензорски решенија, стабилизирани по повеќе оски, наменети за интеграција во дронови од класа 1 според НАТО-стандардите — токму сегментот во кој „Фрага Х“ има најсилна позиција.

Целта е оптимизација на целиот систем: од механичкиот дизајн и корисниот товар, до синхронизација на сензорите и управување со леталото. Особено значење ќе има внедрувањето алгоритми за компјутерска визија и AI-класификација на објекти, што треба да создаде услови за автономна навигација базирана на податоци од бродските камери.

Фокус на домашниот пазар, но и амбиции за извоз

Партнерството е насочено кон потребите на Министерството за одбрана и Министерството за внатрешни работи на Бугарија, но компаниите гледаат потенцијал и на меѓународните пазари. Чолаков истакнува дека за извоз често е клучно системот претходно да биде интегриран и користен од државните структури во земјата на потекло.

„Тоа е најсилниот атест за квалитет“, посочува тој, нагласувајќи дека Бугарија има долга традиција во специјалното производство и потенцијал повторно да заземе водечки позиции во современи технолошки ниши.

Иако турските и израелските производители располагаат со значителни ресурси, „Оптикс“ и „Фрага Х“ сметаат дека конкурентноста може да се постигне преку партнерства, синергија и сопствена развојна дејност, наместо преку едноставно копирање на постојни технологии.

Искуство во антидрон-системи како основа за UAS-пресретнувачи

„Оптикс“ има искуство и во системи за противдејство против дронови, познати како C-UAS. Тоа искуство, според Чолаков, ќе биде значајно при развојот на нови UAS-пресретнувачи.

Тој објаснува дека современите решенија се сè почесто „повеќеслојни“ системи, составени од повеќе функционално поврзани елементи, управувани преку единствена C2 платформа за команда и контрола. Во таков контекст, дроновите-пресретнувачи не се изолирани средства, туку дел од поширока интегрирана безбедносна архитектура.

Покрај кинетички решенија, компанијата развива и компактни модули за некинетичко дејство врз беспилотни летала преку радиофреквентни попречувачи. Клучен елемент останува прецизната електрооптична система, додека најперспективна насока е имплементацијата на AI-алгоритми за поддршка на операторите во реално време.

„Фрага Х“ тврди дека има целосна вертикална интеграција

Кирил Димитров од „Фрага Х“ нагласува дека компанијата не е интегратор на туѓи решенија, туку самостојно проектира, произведува и валидира системи од почетна фаза до готов производ.

Во критичниот софтвер, според него, синџирот е затворен 100% преку сопствени разработки. Тоа овозможува целосна контрола врз кодот и архитектурата. Кај критичната електроника, компанијата во Бугарија го реализира проектирањето, монтажата и производството на електронски плочки, додека одредени компоненти како сензори и микроконтролери се набавуваат од доверливи партнери во ЕУ, САД и Јапонија.

Производството на корпусите е исто така домашна компетенција, со употреба на високотехнолошки композитни материјали. Со партнерството со „Оптикс“, како што вели Димитров, се затвора и последната клучна алка — оптоелектрониката.

ISR-платформата е најнапредната насока

Трите главни развојни правци се ISR-платформи за разузнавање, набљудување и извидување, дронови-пресретнувачи и loitering munitions, односно дронови-камикази.

Најнапредна е ISR-платформата. Според Димитров, таа е во целосна оперативна готовност и од 2021 година секоја година се користи од бугарските Военовоздухопловни сили во Шабла за објективна контрола на бомбардирање од Су-25 врз цели во отворено море.

Во 2025 година платформата Д6 била надградена со хибридна конфигурација, при што бил интегриран втор независен електричен мотор, покрај основниот мотор со внатрешно согорување. Таквата архитектура обезбедува резервираност на погонот и поголема оперативна флексибилност — долг дострел преку моторот со внатрешно согорување и тивко извршување на мисијата при премин на електричен погон.

Кај loitering munitions компанијата е во напредна фаза на тестирање на корисните товари и очекува први нарачки до крајот на годината. Кај пресретнувачите, пак, досегашното ограничување било во оптоелектрониката и копнените станици за откривање — пречка што, според „Фрага Х“, се надминува со капацитетите на „Оптикс“.

Автономноста и AI како прашање од национален интерес

Димитров оценува дека автономноста и препознавањето цели во реално време се прашања од национален интерес. Според него, овие системи не се статичен производ, туку динамични решенија што мора постојано да се надградуваат.

Клучна улога во тоа има сензорскиот слој на „Оптикс“, бидејќи тој претставува влезна точка за секој систем за препознавање цели. Пристапот до реален хардвер ќе овозможи побрза валидација на софтверот во теренски услови и значително скратување на развојните циклуси.

„Фрага Х“ ја истакнува и важноста на соработката со Бугарската армија, бидејќи податоците од реални мисии се неопходни за обука на AI-моделите. Компанијата бара партнерства и со научни институции, меѓу кои Центарот за врвни достигнувања во „Софија тех парк“ и INSAIT, како и со Воената академија „Георги С. Раковски“, со која има долгогодишна соработка во полеви испитувања.

Според претставниците на двете компании, системи од оваа класа не можат да се развиваат изолирано од една компанија. Нивниот пристап е долгорочен, отворен за соработка и насочен кон создавање конкурентен бугарски производ со потенцијал за домашна употреба и меѓународен пласман.