Премиерот Христијан Мицкоски од Вашингтон повторно зборува за потребата Европската Унија да биде присутна на масата во разговорите поврзани со Бугарија, за процес со „предвидлив крај“ и за стратегија во која Скопје нема да влегува во нешто без однапред да знае што следува.

Но токму тука се појавува централната контрадикција.

Европската Унија не е некој трет фактор што допрва треба да биде повикан на масата.

ЕУ веќе ја постави масата, ја усвои Преговарачката рамка и го дефинираше непосредниот следен чекор за Северна Македонија.

Бугарското вето од периодот пред 2022 година беше надминато со компромисот од таа година. На 18 јули 2022 Советот на ЕУ ја одобри Преговарачката рамка, а веќе следниот ден, на 19 јули, се одржа првата меѓувладина конференција меѓу Северна Македонија и Европската Унија и започна отворачката фаза од пристапните преговори. Потоа следуваше скринингот на европското законодавство, кој беше завршен во декември 2023 година.

Затоа денешната состојба не може прецизно да се опише како продолжение на бугарското вето од 2020 или 2021 година.

Денес пред Скопје стои услов содржан во рамката на Европската Унија.

И Брисел тоа го кажува сè поексплицитно.

Фон дер Лајен: „Следниот и единствен чекор“

При посетата на Скопје на 15 октомври 2025 година, претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен директно му порача на политичкиот врв дека непосредниот чекор е веќе познат.

Таа рече дека „следниот и единствен чекор“ пред отворањето на следната фаза е договорената уставна промена и порача дека „топката е во вашиот двор“ и дека ЕУ е подготвена.

Тоа е тешко да се помири со претставата дека допрва треба да се организира нова маса на која европските партнери ќе помогнат да се утврди што треба да се направи.

Европските партнери веќе утврдиле што следува.

Кошта: „Единствениот пат напред“

Истата позиција на 2 јуни 2026 година во Скопје ја повтори и претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта — и тоа по средба со самиот Мицкоски.

Кошта рече дека усвојувањето на договорените уставни измени останува неопходниот следен чекор и „единствениот пат напред“ за формално продолжување на пристапните преговори.

Значи, кога Мицкоски вели дека на масата треба да има уште еден учесник и предлага тоа да биде претставник на Европската Унија, се наметнува едноставно прашање:

Како ЕУ да биде трет на масата кога токму ЕУ ја дефинирала рамката според која се води целиот процес?

Брисел не е посредник меѓу две страни во овој дел од процедурата.

Брисел е институционалната рамка.

Но „единствениот следен чекор“ не значи „последниот услов до членство“

Тука, сепак, мора да се направи уште една важна разлика.

Мицкоски може политички да бара предвидливост за она што следува по уставните измени. Но ниту Северна Македонија, ниту која било друга кандидатка за членство, реално може да добие гаранција дека некој конкретен чекор ќе биде последниот услов што некогаш ќе го постави Европската Унија до полноправното членство.

Таква гаранција би била спротивна на самата природа на пристапниот процес.

Кога Фон дер Лајен вели „следниот и единствен чекор“, таа зборува за непосредната пречка за преминување во следната фаза.

Тоа не значи дека потоа исчезнуваат условите.

Напротив — тогаш започнува суштинскиот дел од долг процес во кој земјата треба да покаже дека може да го примени целото европско законодавство.

Европските преговори се поделени во 33 преговарачки поглавја, организирани во шест тематски кластери. Во секое од нив може да има конкретни отворачки, привремени и завршни бенчмаркови. Поглавје не се смета за затворено додека земјите членки не бидат задоволни од постигнатиот напредок.

Тоа е суштината што ја губи политичката теза за „гаранција дека ова е последно“.

Не може да биде последно, затоа што процесот по дефиниција допрва проверува десетици други области.

Од судство и корупција до воздух, вода и отпад

На пример, Кластерот 1 — „Основи“ — ги опфаќа владеењето на правото, функционирањето на демократските институции, реформата на јавната администрација и економските критериуми.

Тој кластер се отвора прв и се затвора последен, а напредокот во него го одредува темпото на целиот пристапен процес. Поглавјата 23 и 24 посебно се однесуваат на судството, фундаменталните права, правдата, слободата и безбедноста.

Ако во тие области нема доволен напредок, процесот може да забави.

Ревидираната методологија дури предвидува дека сериозна или продолжена стагнација и назадување може да доведе до забавување на преговорите, прилагодување на финансиската помош или повлекување на одредени придобивки од поблиската интеграција.

Истото важи и за области кои немаат никаква врска со сегашната политичка расправа.

Поглавјето 27, на пример, ги опфаќа животната средина и климатските промени — повеќе од 200 значајни европски правни акти што се однесуваат на квалитетот на воздухот и водата, управувањето со отпад, заштитата на природата, индустриското загадување, хемикалиите и климатската политика.

Ако една кандидатка не ги исполнува стандардите во таква област, државите членки немаат обврска да кажат: „Но претходно ветивме дека уставните измени се последниот услов, па сега мораме да го игнорираме ова“.

Таков систем едноставно не постои.

Уставните измени се услов за сегашниот чекор.

Не се сертификат дека сите идни услови се однапред исполнети.

Секоја членка останува дел од одлучувањето

Уште поважно, Мицкоски не може реално да добие ветување дека по овој чекор ниту една земја членка никогаш повеќе нема да може да го запре или забави процесот.

Советот на ЕУ јасно објаснува дека политиката на проширување генерално функционира со едногласност меѓу земјите членки. Формалното отворање на пристапни преговори бара согласност од сите членки, а во текот на процесот државите членки учествуваат во одлучувањето за напредокот низ преговарачките области.

Уште подиректно, Европската комисија објаснува дека ниту едно преговарачко поглавје не е затворено додека секоја влада на ЕУ не биде задоволна од напредокот на кандидатот во таа област.

Тоа е важен факт.

Правото да се бара исполнување на критериумите или да не се даде согласност не е некаков посебен инструмент резервиран за Бугарија.

Тоа го имаат сите земји членки како дел од институционалниот механизам на проширувањето.

Утре спорното прашање може да биде владеењето на правото.

Другпат може да биде конкуренцијата.

Јавните набавки.

Земјоделството.

Енергетиката.

Животната средина.

Способноста на институциите да го применуваат европското право.

И во секоја од овие области кандидатот треба да покаже усогласеност со европското acquis и да ги исполни поставените бенчмаркови.

Тоа не е дополнително „условување“ надвор од европскиот процес.

Тоа е европскиот процес.

А на крајот повторно — едногласност

Дури и успешно затворање на сите поглавја не значи автоматско членство.

Кога сите преговарачки области ќе бидат завршени, условите за членство се внесуваат во Договор за пристапување. За него е потребна едногласна согласност во Советот, согласност од Европскиот парламент, а потоа договорот треба да биде ратификуван од сите постојни земји членки и од земјата кандидат согласно нивните уставни процедури. Тоа е утврдено и во член 49 од Договорот за Европската Унија.

Така што нема европски функционер кој сериозно може денес да му потпише на Мицкоски документ со кој ќе му гарантира дека „по ова никој никогаш повеќе нема да постави услов“.

Тоа би значело однапред да се одземат овластувањата што европските договори им ги даваат на земјите членки во пристапниот процес.

Предвидливост — да. Бланко-чек за членство — не.

Тоа е разликата што треба да се направи кога Мицкоски зборува за „предвидлив крај“.

Северна Македонија може да бара јасни правила.

Може да бара доследна примена на Преговарачката рамка.

Може да бара, кога ќе исполни одреден бенчмарк, Европската Унија да го исполни својот дел од договорениот процес.

Всушност, токму на таа заемна предвидливост се темели ревидираната методологија: кандидатите треба да ги испорачаат ветените реформи, а ЕУ треба да испорача кога тие услови се исполнети.

Но тоа е сосема различно од барањето однапред да се гарантира дека нема да постојат нови услови во преостанатите поглавја.

ЕУ не може да ветува дека нема да бара владеење на правото ако утре таму се појави проблем.

Не може да ветува дека ќе занемари неисполнување на еколошките стандарди.

Не може да каже дека нема да поставува бенчмаркови за судството, корупцијата, јавната администрација или функционирањето на пазарот.

Токму проверката на тие области е причината поради која воопшто постојат пристапните преговори.

Значи, што точно бара Мицкоски од ЕУ?

И тука повторно се враќаме на масата од која почнува целата приказна.

Мицкоски вели дека не сака разговор само со источниот сосед и дека на масата треба да има претставник на Европската Унија.

Но европските партнери веќе се таму.

Тие ја усвоија рамката.

Тие го дефинираа непосредниот услов.

Тие ќе ги утврдуваат бенчмарковите во следните фази.

Тие ќе го оценуваат напредокот.

И токму земјите членки ќе одлучуваат, со механизмите предвидени во процесот, дали условите за отворање и затворање на одделните области се исполнети.

Затоа вистинската контрадикција во позицијата на Мицкоски не е само што бара ЕУ да седне на масата на која таа веќе седи.

Туку што од таа иста ЕУ се бара степен на конечност што самиот пристапен процес не може да го даде.

Брисел може да каже: ова е единствениот преостанат чекор сега.

Не може да каже: ова е последниот услов што Северна Македонија ќе треба да го исполни до членството.

Тоа се две сосема различни работи.

Првата е позицијата што европските институции веќе јавно ја кажуваат.

Втората би значела практично укинување на пристапните преговори пред тие воопшто суштински да започнат.

Мицкоски бара ЕУ на масата.

ЕУ веќе е таму — и не само што седи на неа, туку ги дефинира правилата според кои ќе се води целиот процес.