Битиќи: Исклучувањето на албанскиот јазик од СМС-пораките е погрешна порака

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

МАКЕДОНИЈА

Битиќи: Исклучувањето на албанскиот јазик од СМС-пораките е погрешна порака

14 март 2026

• од Станча Јаќимовски

Пораката што државата ја испраќа кон граѓаните најјасно се гледа во моментите кога институциите имаат моќ да одлучуваат, да наредуваат или да санкционираат. Токму во тие ситуации се открива дали граѓанинот е третиран како рамноправен човек или како обичен број во системот, оценува поранешниот вицепремиер Фатмир Битиќи, коментирајќи ја одлуката на Уставниот суд поврзана со проектот „Безбеден град“.

Според него, одлуката на Судот и јавните ставови изнесени во расправата за употребата на албанскиот јазик не може да се гледаат само како уште еден правен случај. Битиќи смета дека тие се показател за подлабока политичка состојба во државата и за начинот на кој институциите ги разбираат рамноправноста и уставните обврски.

Уставниот суд формално се прогласи за ненадлежен да ја оценува примената на законското решение во рамки на проектот „Безбеден град“. Но, според Битиќи, прашањето останува отворено од политички и морален аспект: каква порака испраќа државата ако може да ги евидентира, следи и санкционира граѓаните, а при тоа не мора да им се обрати и на вториот службен јазик што го зборуваат најмалку 20 проценти од населението, како што предвидува Амандман V од Уставот.

Тој се осврнува и на изјавата на претседателот на Уставниот суд Дарко Костадиновски, кој во јавната расправа посочил дека пораките можат да бидат на македонски, а по потреба и на англиски јазик, додека албанскиот би се користел во подоцнежна фаза од постапката. Според Битиќи, токму во таа логика се крие суштината на проблемот.

„Ако за странецот постои прагматична грижа пораката да биде разбирлива, тогаш уште повеќе мора да постои уставна и демократска обврска сопствениот граѓанин да биде третиран рамноправно“, посочува тој.

Битиќи оценува дека ваквиот пристап не е само правно погрешен, туку и исклучувачки, бидејќи албанскиот јазик се третира како нешто што може да биде одложено или оттурнато во некоја подоцнежна фаза. Според него, достоинството и еднаквоста не можат да дојдат „подоцна“, туку мора да постојат уште во првиот момент кога државата им се обраќа на граѓаните.

Во својата анализа, тој смета дека одлуката на Уставниот суд не се случува во политички вакуум, туку се вклопува во поширок наратив на актуелната власт предводена од ВМРО-ДПМНЕ, која, како што вели, ја гледа државата како вертикала на командување наместо како простор на рамноправност.

Проектот „Сејф сити“, според него, бил претставен како механизам за брза ефикасност и дисциплина, додека измените на Законот за прекршоците биле донесени по скратена постапка, со акцент на брзината на санкционирањето и генералната превенција. Иако безбедноста во сообраќајот и заштитата на животот се легитимни цели, Битиќи предупредува дека проблемот настанува кога логиката на контрола се комбинира со став дека државата може брзо да казнува, но не мора целосно да ги признае сите граѓани.

Тој додава дека ваквиот пристап ја отсликува, како што вели, авторитарната тенденција на државниот систем да преферира „читлив и дисциплиниран граѓанин“, наместо општество кое ја прифаќа различноста и бара институционална чувствителност.

„Различноста се сведува на административен проблем, а јазичната рамноправност станува непријатна обврска“, оценува Битиќи, додавајќи дека во таков систем некои граѓани постојано мора да се борат за да бидат признаени.

Според него, во Македонија постои судир меѓу две визии за државата. Едната е демократска и инклузивна, во која институциите се силни затоа што секој човек се чувствува признат и еднаков уште во првиот контакт со нив. Другата е авторитарна, каде што државата прво санкционира и дисциплинира, а објаснува дури подоцна.

„Ова не е спор за СМС-порака, туку спор за карактерот на Македонија – дали ќе биде заедница на рамноправни граѓани или продолжена рака на авторитарен политички наратив“, заклучува Битиќи.